Một nhóm học sinh thực hiện thí nghiệm xà phòng hóa tristearin với dung dịch NaOH theo quy trình:
• Bước 1: Cho 2 gam chất béo và khoảng 4 mL dung dịch NaOH 40% vào bát sứ.
• Bước 2: Đun hỗn hợp khoảng 10 phút và liên tục khuấy bằng đũa thủy tinh. Nếu thể tích nước giảm cần bổ sung thêm nước. Kết thúc phản ứng, đổ hỗn hợp vào cốc thủy tinh chứa khoảng 30 mL dung dịch NaCl bão hòa, khuấy nhẹ để nguội. Khi kết thúc, họ thu được hỗn hợp gồm hai phần riêng biệt: phần chất rắn màu trắng nổi trên bề mặt và phần dung dịch ở phía dưới.
a) Tổng khối lượng xà phòng thu được theo lý thuyết luôn cao hơn khối lượng tristearin ban đầu tham gia phản ứng.
b) Việc bổ sung dung dịch NaCl bão hòa có tác dụng làm giảm độ tan của muối sodium của acid béo, giúp chúng kết tinh và tách khỏi dung dịch.
c) Phần dung dịch ở dưới sau khi tách hết xà phòng có khả năng hòa tan Cu(OH)2 ở nhiệt độ phòng, tạo ra dung dịch màu xanh lam đậm.
d) Ở bước 1, nếu thay thế tristearin bằng dầu bôi trơn máy thì sau khi cho thêm NaCl bão hòa vẫn thu được chất rắn màu trắng nổi lên trên.
Câu trả lời tốt nhất
(a) Đúng, quá trình chuyển đổi (C17H35COO)3C3H5 (890) thành 3C17H35COONa (918) làm tăng khối lượng.
(b) Đúng, độ tan của muối acid béo giảm mạnh khi có mặt NaCl nên chúng dễ dàng tách ra (Đây là phương pháp salting out (tách muối), muối cạnh tranh các phân tử nước, làm giảm độ hòa tan của chất tan, khiến chúng kết tủa).
(c) Đúng, dung dịch còn lại (sau khi tách xà phòng) chứa C3H5(OH)3 có khả năng tạo phức xanh lam với Cu(OH)2.
(d) Sai, dầu bôi trơn máy là hỗn hợp nhiều loại dầu (bản chất là hydrocarbon) và nhiều loại phụ gia (chống tạo bọt, chống mài mòn, chống oxi hóa…), do không có thành phần chất béo nên không có phản ứng xà phòng hóa.
