Chỉ số acid (Acid value – AV) được định nghĩa là số mg KOH sử dụng để trung hoà acid béo có trong 1 gam chất béo (mỡ động vật, dầu thực vật). Chỉ số acid là một trong các tiêu chí để đánh giá chất lượng của chất béo – chỉ số acid càng lớn thì chất lượng chất béo càng giảm do sự thuỷ phân của chất béo trong quá trình bảo quản. Một nhóm học sinh tiến hành xác định chỉ số acid của chất béo (mỡ lợn) dựa vào phản ứng chuẩn độ acid béo. Nhóm học sinh tiến hành các bước sau:
• Bước 1: Lấy một mẫu mỡ lợn đem cân được 5,01 gam và cho vào cốc sứ, đun nhẹ để mỡ hoá lỏng. Thêm dung môi là hỗn hợp ether và ethanol vào để hoà tan hết mỡ (có thể đun nóng), thu được 100,00 mL dung dịch.
• Bước 2: Lấy 20,00 mL dung dịch ra cốc nhỏ, thêm tiếp 2–3 giọt phenolphthalein sau đó chuẩn độ bằng dung dịch NaOH 0,01 M từ burette, khuấy nhẹ liên tục cho tới khi xuất hiện màu hồng nhạt bền (màu hồng duy trì khoảng 20–30 giây) và ghi lại thể tích dung dịch đã dùng.
Lặp lại bước 2 thêm hai lần nữa. Kết quả chuẩn độ được ghi ở bảng sau:
Thí nghiệm…………….. 1…….. 2……. 3
Vdd NaOH (mL)…… 3,45… 3,51… 3,45
a) Phản ứng chuẩn độ trong thí nghiệm trên xảy ra theo phương trình hoá học sau: RCOOH + NaOH → RCOONa + H2O
b) Từ kết quả thí nghiệm xác định được chỉ số acid là 1,94. (Không làm tròn các phép tính trung gian, kết quả cuối cùng được làm tròn đến hàng phần trăm).
c) Kết quả chuẩn độ có sai lệch ở các thí nghiệm là do sự thuỷ phân của chất béo trong quá trình chuẩn độ.
d) Giả thiết phù hợp được đưa ra với thí nghiệm trên là: “Chỉ số acid của chất béo xác định được bằng phản ứng chuẩn độ acid – base”.
Câu trả lời tốt nhất
(a) Đúng, phản ứng trung hòa acid béo tự do là phản ứng chính. Ngoài ra có thể có phản ứng phụ gây ra sai số cho phép chuẩn độ.
(b) Đúng:
VddNaOH trung bình = 3,47 mL
—> nKOH = nNaOH = 3,47.0,01.100/20 = 0,1735 mmol
Chỉ số acid = 56.0,1735/5,01 = 1,94
(c) Sai, phản ứng phụ thủy phân chất béo gây ra sai số nhưng nó không phải nguyên nhân gây ra sai lệch trong kết quả chuẩn độ (vì các lần chuẩn độ khác nhau chất béo bị thủy phân gần như hoàn toàn giống nhau vì điều kiện nhiệt độ, thời gian rất giống nhau).
Kết quả sai lệch (3,45 – 3,51 – 3,45) do:
+ Do thao tác (mắt nhìn lệch, điểm 0 ban đầu không giống nhau, làm nhanh chậm khác nhau khi gần kết thúc, lắc khác nhau…).
+ Nhận biết điểm kết thúc không chính xác.
Trên là nguyên nhân chủ yếu. Ngoài ra còn có nguyên nhân phụ như dung dịch chuẩn NaOH đã hấp thụ CO2 khác nhau, dụng cụ sạch bẩn khác nhau…
(d) Đúng
