Học sinh tiến hành trải nghiệm điều chế xà phòng từ chất béo được tiến hành theo các bước sau:
• Bước 1: Cho 10 gam mỡ lợn và 5 mL dung dịch NaOH 40% (d = 1,43 g/cm³) vào một bát sứ.
• Bước 2: Đun nóng hỗn hợp ở nhiệt độ khoảng 65°C – 75°C đồng thời khuấy đều và thêm nước vào để hỗn hợp không bị cạn khô trong khoảng 20 phút
• Bước 3: Để nguội rồi cho toàn bộ hỗn hợp vào cốc thủy tinh chứa 20 mL dung dịch NaCl bão hòa và để yên.
a. Sau bước 3, có lớp chất rắn màu trắng nổi lên phía trên đều là muối sodium của acid béo no.
b. Khi trộn chất rắn thu được ở bước 3 với chất phụ gia (chất diệt khuẩn, chất tạo hương,…) thì sẽ thu được xà phòng.
c. Vai trò của dung dịch NaCl bão hòa ở bước 3 là để acid béo phản ứng với NaCl tạo ra xà phòng.
d. Nếu phân tử khối trung bình của chất béo trong mỡ lợn là 880 thì lượng NaOH lấy ở bước 1 không đủ để thủy phân hết chất béo trong 10 gam mỡ lợn ở trên.
Câu trả lời tốt nhất
(a) Sai, mỡ lợn chứa nhiều chất béo no nhưng vẫn còn một lượng đáng kể các chất béo không no, vì vậy xà phòng tạo ra là hỗn hợp muối của acid béo no và acid béo không no.
Tham khảo: mỡ lợn chứa 40% chất béo no, 50 – 60% chất béo không no (gồm 1, 2 hoặc cả 3 gốc có 1C=C), còn lại một lượng nhỏ chất béo mà gốc acid béo có nhiều hơn 1C=C).
(b) Đúng về mặt lý thuyết. Chất rắn thu được ở bước 3 cần được rửa sạch kiềm dư nhiều lần trước khi trộn chung chất diệt khuẩn, chất tạo hương… và sử dụng làm xà phòng.
(c) Sai, dung dịch NaCl bão hòa có 2 vai trò chính là giảm độ tan của xà phòng và tăng khối lượng riêng của hỗn hợp giúp xà phòng nổi lên.
(d) Sai
n chất béo = 10/880 = 0,011364
nNaOH = 5.1,43.40%/40 = 0,0715
nNaOH > 3n chất béo nên NaOH vẫn dư.
